nr 11 (252)   listopad 2012

Zapomniane cmentarze

Na terenie gminy Żmigród znajduje się siedem cmentarzy ewangelickich. Założono je w XIX stuleciu. Ponieważ od 1945 roku przestały być użytkowane i pielęgnowane, więc popadły w zupełną ruinę. Należy jednak pamietać, że są to obiekty o charakterze zabytkowym.

Trochę historii...
Zapoczątkowana w 1517 r. przez Marcina Lutra reformacja stała się dość szybko ruchem religijno-społecznym ogarniającym znaczne obszary Niemiec. Już w 1555 r. na sejmie Rzeszy w Augsburgu zalegalizowano protestantyzm i przyjęto zasadę „cuius regio, eius religio” - czyja władza, tego wyznanie. Na jej podstawie, między rokiem 1555 a 1560, baron Wilhelm von Kurzbach wprowadził w wolnych państwach stanowych Milicz i Żmigród wyznanie protestanckie obrządku ewangelicko-augsburskiego. Kilkadziesiąt lat później doszło do konfliktu zbrojnego zwanego wojną 30-letnią (1618-1648 r.), który podzielił Europę na dwa antagonistyczne obozy - protestancki i katolicki. Ostatecznie zakończono go zawarciem pokoju westfalskiego, który obu wyznaniom gwarantował równouprawnienie. W rzeczywistości nadal obowiązywała „augsburska” zasada i wszystko zależało od tego, kto w danym państewku sprawował władzę (Rzesza Niemiecka była wówczas rozdrobniona na ponad 2 tysiące księstw i baronatów mających znaczną autonomię ekonomiczną i militarną).
Początkowo baronatem żmigrodzkim zarządzały arystokratyczne rody Kurzbachów i Schaffgotschów o protestanckiej prowieniencji. Jednak w 1641 r. posiadłości żmigrodzkie przeszły w ręce katolickiej rodziny von Hatzfeldtów, co sprzyjało na tym terenie akcji rekatolizacyjnej. Natomiast latyfundium milickie nadal pozostało pod kontrolą protestanckich von Maltzanów. Sytuacja ta spowodowała przeniesienie się większości ewangelików w okolice Milicza, Cieszkowa i Krośnic. Dlatego stare cmentarze protestanckie znajdują się głównie w granicach powiatu milickiego, gdzie jest ich aż 81.
Po 1945 r. ludność niemiecka wyznania ewangelickiego została zmuszona do opuszczenia tych terenów, a cmentarze zamknięto. Przez dziesiątki lat były one dewastowane i plądrowane przez wandali, złodziei nagrobków oraz „poszukiwaczy skarbów”. Wiele z nich bezpowrotnie utracono poprzez całkowitą likwidację, między innymi tych największych w Miliczu, Sułowie i Żmigrodzie.

Pro memoria
W 1999 r. przeprowadziłem inwentaryzację cmentarzy ewangelickich położonych w gminach: Cieszków, Krośnice, Milicz i Żmigród. Efektem tej pracy był sporządzony przeze mnie katalog i dokumentacja fotograficzna. Pełna wersja katalogu jest zamieszczona w VIII tomie „Kroniki Doliny Baryczy” (wydanie z 2000 r.). Tutaj chciałbym przedstawić tylko krótki opis istniejących jeszcze cmentarzy, które leżą na terenie gminy Żmigród.

BARKOWO
Nekropolia znajduje się po lewej stronie drogi z Barkowa do Kędzi. Założenie cmentarne pochodzi z połowy XIX wieku, a jego wielkość to 0,7 ha. Można rozpoznać około 50 mogił, z których najstarsza zachowana pochodzi z 1901 r. (imię i nazwisko osoby tu pochowanej to Martha Freylich). Na cmentarzu rosną stare kasztanowce i lipy oraz duże ilości bluszczu pospolitego.

GARBCE
Cmentarz leży niedaleko wsi pośród pól. Założono go na początku XIX w. Jego powierzchnia to 0,25 ha. Znajdziemy na nim około 100 grobów. Nagrobki zachowały się tylko szczątkowo. Najstarszy ocalały fragment pomnika pochodzi z 1837 r. Spoczywa tutaj Heinrich Racketta. W narożach cmentarza rosną okazałe lipy i kasztanowce.

KORZEŃSKO
Nieopodal wsi znajduje się największy cmentarz w tym rejonie. Ma on prawie hektar powierzchni, na której można się doliczyć 300 mogił i grobowców. Kilka z nich otaczają ozdobne żeliwne kraty. Nekropolia liczy sobie niemal 200 lat. Najstarszy zachowany pomnik jest wykonany z piaskowca i pochodzi z 1821 r. Pochowano tutaj Henriette Blasine. Na cmentarzu rosną sędziwe lipy, tuje, grochodrzewy, bez lilak i znaczne połacie bluszczu.

POWIDZKO
Cmentarz przylega do ruin kościoła ewangelickiego. Nagrobki są całkowicie zdewastowane i nieczytelne. Całość założenia cmentarnego gęsto porasta bez lilak i klony oraz bluszcz pospolity. Do kościelnego muru jest przytwierdzona pamiątkowa płyta z 1918 r., na której wypisano imiona i nazwiska poległych w I wojnie światowej żołnierzy będących mieszkańcami Powidzka.

RADZIĄDZ
Cmentarz ten leży po zachodniej stronie wsi, przy drodze do lasu, na niewielkim wzniesieniu. Podobnie jak poprzednie założono go na początku XIX w. Na powierzchni przeszło 0,5 ha znajduje się około 200 grobów. Najstarszy ocalały nagrobek pochodzi z 1846 r., a pochowany jest tutaj Adolph Storch. Wokół rosną lipy, tuje, dęby, sosny wejmutki, a w runie znajdziemy konwalie majowe i barwinek. Na północnym obrzeżu cmentarza widnieją fundamenty dawnej kaplicy cmentarnej.

Tekst i zdjęcia:
Cezary J. Tajer

spis treści

menu

 
 
 
Wiadomości Żmigrodzkie
rss wykonanie
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług, personalizacji reklam i analizy ruchu. Informacje o sposbie korzystania z witryny, udostępniamy partnerom społecznościowym, reklamowym i analitycznym. Korzystając z tej strony, wyrażasz na to zgodę.