Historia żmigrodzkiej "Solidarności"

Ogólnonarodowy zryw robotników, który rozpoczął się na Wybrzeżu szybko dotarł do zakątków całego kraju. Także w Żmigrodzie już w lipcu 1980 roku rozpoczęły się strajki w zakładach pracy. Najszybciej robotników z Wybrzeża poparli pracownicy żmigrodzkiego oddziału Energomontażu- Zachód, PKS-u oraz Pafawagu. Później dołączały inne zakłady pracy.
Równocześnie trwały rozmowy mające na celu założenie struktur „Solidarności” w naszym regionie, czyli w zakładach pracy na terenie gminy i miasta.. Inicjatywne spotkanie odbyło się w roku 1980, a jego uczestnikami byli: profesor Adolf Juzwenko, wówczas pracownik Uniwersytetu Wrocławskiego, a dziś dyrektor zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Jan Tonderys, Halina Krasoń, Julia Milian, Stanisław Duczemiński oraz Jarosław Liniński. W ten sposób utworzono Regionalny Komitet Koordynacyjny ”Solidarność” Ziemi Żmigrodzkiej.
Pionierzy
Pierwszymi zakładami, gdzie założono nowe związki były: ZBM ( założyciel to Skibiński Marian), służba zdrowia (Halina Krasoń i Andrzej Grychowski), mleczarnia (Jarosław Liniński, Sabina Łuczuk), szkoła zawodowa (Jan Tonderys), GS Samopomoc Chłopska (Anna Kiełczykowska, Roman Krasoń), Pafawag (Stanisław Duczemiński, Henryk Warzocha), POM (Henryk Gołąb, Kazimierz Andrysiak) oraz szkoła podstawowa (Mieczysław Bednarski, Julia Milian). Później dołączyły PKS, Przedsiębiorstwo Melioracyjne, roszarnia (Grzegorz Ratajczak), lecznica dla zwierząt (Regina i Paweł Barkowiak) Spółdzielnia Mieszkaniowa Barycz (Adam Wrona, Henryk Bandrowicz), tartak w Korzeńsku (Eugeniusz Kowalczyk, Henryk Antoniewicz), kopania gazu w Karnicach ( Tadeusz Łuczuk) oraz PGR w Łapczycach (Władysław Kwiecień, Krzysztof Żukowski), Borzęcinie (Jan Włodarczyk, Mieczysław Kokora), Osieku (Zdzisław Graczyk, Eugeniusz Czapracki)) i Kaszycach Milickich (Krzysztof Bednarz, Marek Kaleta).
Z zakładów pracy do podziemia
Do roku 1891 Solidarność działała w zakładach pracy, ale MKK ZM działało w podziemiu. Do września tego roku spotykało się w różnych miejscach. Najczęściej spotkania miały miejsce na plebani, czasem w domach prywatnych.
Następnym krokiem było wybranie delegatów do wojewódzkiego oddziału związku. Zostali nimi - Jan Tonderys oraz Halina Krasoń. Tak doszło do pierwszego zebrania przewodniczących zakładowych „Solidarności”. Miało ono miejsce w domu kultury przy ulicy Lipowej. Na nim Założono Międzyzakładowy Komitet Koordynacyjny Zarząd Miejski. Pierwszym przewodniczącym został Jan Tonderys, zastępcą Mieczysław Bednarski, sekretarzem- Halina Krasoń, skarbnikiem - Stanisław Duczemiński, a członkami zarządu- Michał Kuraciński, Krzysztof Szczęsny, Adam Wrona. Taki zarząd działał do roku 1985.
Po ogłoszeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku związek musiał działać nielegalnie w tzw. podziemiu.
Nowe władze
W roku 1985 odbyły się nowe wybory. Spotkanie miało miejsce w salce katechetycznej na plebani. Nowym przewodniczącym został Michał Kuraciński, zastępcą- Krzysztof Szczęsny, drugim zastępcą- Jan Tonderys, , sekretarzem- Halina Krasoń, skarbnikiem- Stanisław Duczemiński, Członkiem- Adam Wrona.
W roku 1989 wznowiła działalność MKK ZM i wybrano tymczasowy komitet koordynacyjny. Tworzyli go: Jan Krupa, Jan Tonderys, Halina Krasoń, Józef Chorzepa, Jarosław Liniński, Henryk Śpiewak, Stanisław Duczemiński, Henryk Wacyra, Grzegorz Ratajczak, Julia Milian, Marianna Milan, Teresa Skiba. Wszystkich członków w komisjach było wówczas 641 w 12 zakładach pracy na terenie Żmigrodu i gminy.
W październiku 1989 roku zwrócono się z prośbą do naczelnika gminy o przyznanie pomieszczenia dla KK „Solidarność” Ziemi Żmigrodzkiej. Wkrótce otrzymano lokal przy ul. Wileńskiej (dziś sklep Aleksandra).
Równocześnie już w roku 19811 zaczęła na naszym terenie działać Solidarność Rolników Indywidualnych Ziemi Żmigrodzkiej. Na kongres założycielski do Warszawy udali się: Tadeusz Duczemiński, Kazimierz Tonderys oraz Ryszard Chorzępa.
Wspomnienie czasów „kartkowych”
A ja tamte czasy wspomina Halina Krasoń:
- My, którzy zakładaliśmy a później dzialiśmy w nowym związku mieliśmy wiele problemów. Byliśmy inwigilowani, przesłuchiwani, poddawani ustawicznym kontrolom, przeszukiwano nasze domy i miejsca pracy. Spotykaliśmy się w różnych miejscach, najczęściej na plebani. Nasze działania skupiały się na obronie praw pracowniczych oraz wykrywaniu nieprawidłowości w czasach „kartkowych”- społeczne kontrole w sklepach i zakładach pracy. Pamiętam też ten narodowy zryw. Takim przykładem niech będzie pamiętna msza święta odprawiona na żmigrodzkim basenie w sierpniu 1982 roku, na którą przybyło kilka tysięcy osób.

Opr. eco na podstawie informacji z arch. „Solidarności” oraz uzyskanych od pani H. Krasoń i pana W. Wysockiego