archiwum - 08 - listopad

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026

Tym, którzy przyjdą po nas (cz.II)

Lekcje historii dla wielu z nas były lub są po prostu obowiązkiem. Dla jednych bardziej przyjemnym dla innych nieco mniej. Najbardziej jednak przemawiają do nas prawdziwe historie a nie suche informacje zawarte w podręcznikach. Opowiadane przez naszych dziadków z drżeniem w głosie i często ze łzami w oczach. Takie prawdziwe, choć często smutne a nawet przerażające.
W dzisiejszym numerze „Wiadomości Żmigrodzkich” kolejna lekcja historii Pana Zbigniewa Jureckiego. Jest to kolejna odsłona trudnego i ciężkiego życia jakie toczyło się w czasie wojny.
Pierwszego września 1939 roku Niemcy Hitlerowskie bez wypowiedzenia wojny rzuciły olbrzymie siły militarne na Polskę.
Miałem wówczas 14 lat. Z kraju nadchodziły coraz bardziej dramatyczne wieści. Sytuacja pogarszała się z dnia na dzień. Polska do wojny nie była przygotowana ani technicznie ani organizacyjnie. Większość naszego społeczeństwa nie uświadamiała sobie różnicy pomiędzy naszym a niemieckim potencjałem militarnym i była usposobiona bardzo buńczucznie. II wojna światowa stała się dla Polaków tragiczna. W wojnie ostatecznie mógł zwyciężyć Hitler albo Stalin. Na zwycięstwo Polski miejsca nie było.
17 września1939 roku do Polski od wschodu wkroczyły wojska sowieckie. Był to cios w plecy. Ledwie rozpoczęta wojna kończyła się klęską. Hitler i Stalin podzielili się Polską. Nastąpił czwarty rozbiór Polski. Niewola to nie tylko lata obozów koncentracyjnych, walki partyzanckiej, ale także cały ciąg upokorzeń narodowych. W planach okupantów naród polski miał być narodem niewolników.
W wyniku zaistniałej sytuacji wschodnie tereny Rzeczypospolitej znalazły się pod sowiecką okupacją. W moim życiu nastąpił nowy okres. Wewnętrznie nie mogłem pogodzić się z utrata niepodległości.
Pewnego dnia aresztowali ojca pod zarzutem posiadania broni. Faktem było, że do wybuchu wojny, gdy ojciec był komendantem „Strzelca” w domu naszym była skrzynia z karabinami, w których nie było amunicji. Służyły one do ćwiczeń strzeleckich. Na krótko przed wybuchem wojny zostały one zabrane przez polską policję państwową i oni o tym dobrze wiedzieli. Po kilku dniach od aresztowania ojca robiłem jak zwykle obrządek. Byłem w stodole po ściółkę. W pewnym momencie zobaczyłem przez otwarte drzwi stodoły czterech uzbrojonych drabów z ukraińskiej policji idących w kierunku naszego domu. Byłem pewny, że nic dobrego to nie wróży. W pierwszej chwili już chciałem uciekać, ale było za późno. Chciałem ukryć się w stodole, ale mnie zauważyli, więc wyszedłem. Podchodzi do mnie jeden i w ukraińskim języku mówi: „Twój ojciec mówi, że ty wiesz gdzie jest ukryta broń i kazał żebyś nam ją oddał”. Spokojnym na ile było mnie stać głosem odpowiedziałem, że żadnej broni nie mamy i ja o niczym nie wiem. „A może ty wiesz, kto w waszej koloni ma broń?” - pytał dalej uparcie. Nie ma u nas żadnej broni powiedziałem jeszcze raz. Faszyście gniewem zabłysły oczy. Jednocześnie uderzył mnie pięścią w twarz, ogłuszony upadłem. Zaczął kopać mnie ciężkimi buciorami. Straciłem przytomność. Wylali mi na głowę wiadro zimnej wody. Odzyskując przytomność słyszałem jak matka płacząc prosiła by dali mi spokój. Jeden z nich odepchnął matkę tak, że upadła na ziemię. Ja z trudem się podniosłem, twarz miałem we krwi bolały mnie wszystkie pobite miejsca a najbardziej głowa i twarz. Prosiłem by pozwolili mi się umyć. Nie pozwolili. Takiego zakrwawionego prowadzili do posterunku we wsi Chinocze. Na miejscu nie pytali mnie o nic. Posadzili na stołku po ścianą naprzeciwko wejścia do posterunku. Po pewnym czasie przyprowadzili ojca by mnie takiego zakrwawionego zobaczył. Na mój widok ojciec lekko pobladł, ale nie powiedział ani słowa. Po chwili ojca odprowadzili, a mnie zamknęli w izbie z okratowanym małym okienkiem. Po kilku godzinach wypuścili mnie i kazali iść do domu. Po kilu dniach ojca też wypuścili. Jak się z tej opresji wykręcił? To pozostało jego tajemnicą. Od tej pory ukrywał się. Starał się jak najrzadziej przebywać w domu. Nocował w cudzych stodołach, a często w szczerym polu.
Wstawał wczesny czerwcowy ranek. Jaśniejące na wschodniej części niebo zwiastowało bliski wschód słońca. Nagle strzał jak piorun rozdarł ciszę letniego poranka. Spałem jak zwykle latem na strychu. Bez chwili namysłu wyskoczyłem przez w szczycie dachu i dałem nura w rosnące wokół zabudowań krzaki. Nie wiedziałem jeszcze, co się stało, kto i dlaczego strzelił. Za chwilę huknął drugi strzał. Podniosłem się by zobaczyć, kto strzela i na moment serce we mnie zamarło. W moim kierunku biegła moja siostra, a na podwórzu stał faszysta i mierzył do niej z karabinu. Nie wytrzymałem nerwowo i krzyknąłem. Stój bo cię zabije. Siostra zatrzymała się. Faszysta zauważył mnie. Ucieczka była niemożliwa. Zbliżało się jeszcze dwóch, byli to policjanci ukraińscy na służbie niemieckiej. Zabrali nas wszystkich i poprowadzili do budynku szkolnego. Tu sprowadzili wszystkich mieszkańców koloni. Spędzili wszystkich do dwóch dużych sal, tak, jak kogo zastali. Pozamykali drzwi, okna, budynek okrążyli z bronią gotową do strzału, nie wypuszczali nikogo. Stłoczeni i przestraszeni ludzie nawet ze sobą nie rozmawiali. Słychać było tylko płacz dzieci. Słońce podniosło się wysoko. Zrobiło się duszno, pot ściekał po twarzach i ta niepewność co będzie? Starsze kobiety zaczęły się modlić. Ktoś zaczął śpiewać „Serdeczna Matko opiekunko ludzi, niech Cię płacz sierot do litości wzbudzi”. Płacz wybuchł ogólny, jak burza, która długo wzbierała i naraz lunęła gwałtownym deszczem. Nie trwało to długo, bo oczy wszystkich skierowały się na drogę obok budynku szkolnego. Na drodze ukazał się wóz zaprzężony w parę koni. Na wozie siedziało dwóch rosłych i spasionych Niemców. Przed budynkiem wóz zatrzymał się. Do wozu podbiegł jeden z ukraińskich policjantów i przyspieszonym głosem składał jakiś meldunek Niemcom. Niemcy zeszli z wozu. Na wozie w słomie leżał człowiek. Po chwili podniósł się, usiadł, miał związane ręce do tyłu, wyglądał mizernie.
Siedziałem skulony na podłodze przy drzwiach i obserwowałem policjanta spacerującego z karabinem gotowym do strzału. Siedzący obok mnie ludzie coś szeptali między sobą, lecz do mojej świadomości nie docierały żadne słowa. Dopiero, gdy jeden z siedzących obok mnie mężczyzn powiedział, że mogą nas żywcem spalić, zrobiło mi się jakoś dziwnie w środku. Spod ściany podniósł się mój ojciec. Podszedł do policjanta chwilę rozmawiał następnie oba podeszli do stojących na zewnątrz budynku Niemców. Domyślałem się, że ojciec przez tłumacza o coś ich prosił. Niemiec skinął głową, co oznaczało zgodę. Ojciec zawołał mnie i kazał zapędzić krowy, które podczas strzelaniny pozrywały łańcuchy, wyszły z obory i teraz pasły się pobliskim zbożu. Widać było, że chciał mi coś jeszcze powiedzieć, ale policjant nie odchodził od niego. Powoli nie spiesząc się, bo chciałem przedłużyć swój pobyt na wolności, zapędziłem krowy do obory. Przez ten cały czas nie opuszczała mnie myśl, że mam okazję ucieczki. Zdawałem sobie sprawę, że życie, chociaż najgorsze trzeba cenić, chciałem żyć. Jednocześnie obawiałem się, że przez ucieczkę mogę pogorszyć sytuację całe rodziny. I tak bijąc się z myślami wróciłem z powrotem. „Dlaczegoś nie uciekł”?- wyszeptał ojciec ze łzami w oczach. Lecz na to było już za późno.
Słońce dawno już przeszło na drugą połowę swojej drogi, a ukraińsko-niemieccy policjanci krążyli wokół jak szakale. Wreszczcie kazali wychodzić wszystkim na pole przed szkołą. Matki tuliły dzieci do siebie w przekonaniu, że to ostatnie minuty życia. Ludzi ogarnął obłędny strach, który wdzierał się do płuc jak zaduch. Ludzie zaczęli żegnać się ze sobą z tą myślą i przekonaniem, że za chwilę czeka ich śmierć od kul. Początkowo nie chcieli wychodzić z budynku lecz popychani przy pomocy kolb karabinowych, których nie szczędzili opornym policjanci, powoli opuszczali budynek.
Przy drodze rosła samotna brzoza, jak niemy świadek tej tragedii, na nią były skierowane oczy wszystkich. Obok brzozy stało dwóch Niemców. Jeden z nich trzymał w ręce powróz, przywiązał jeden koniec do gałęzi, na drugim końcu zrobił pętlę i stojąc z tym powrozem w ręku wygłosił krótkie przemówienie. Głosiło ono, że za wszelkie stawianie oporu wobec władzy okupanta, nie wywiązywanie się z obowiązków, za ukrywanie i posiadanie broni itp., każdego spotka kara, taka jak tego. Tu wskazał na siedzącego na wozie mężczyznę. Ściągnięto go z wozu pomagając sobie kolbami karabinów. Skazaniec bez oporów wszedł na przygotowany przy drzewie stołek. Stojący obok Niemiec rozciął bagnetem sznur, którym ten nieszczęśnik miał związane ręce. Człowiek ten bez słowa protestu, bez oporu założył sobie pętlę na szyję. Niemiec kopnął stołek. Człowiek zawisł na powrozie, parę razy drgnął, przez chwilę balansując na wzór wahadła. Ludzie odwracali głowy od tego nieprzyjemnego widoku. Matki zasłaniały dzieciom oczy. Niemcy zawołali sołtysa i nakazali mu by ciało powieszonego pogrzebać dopiero po czterech dniach. Wreszcie kazali iść wszystkim do domów. Ludzie w jednej chwili rozbiegli się jak stado kuropatw, by jak najprędzej oddalić się od tego miejsca.
W mieszkaniach zostali bałagan, wszystko porozrzucane, nawet podłogi były pozrywane. Przeprowadzono szczegółową rewizję, co bardziej wartościowe przedmioty poznikały. Było wielki szczęściem, że nic nie znaleźli, a prawdopodobnie chodziło o broń lub coś, co by miało związek z działalnością przeciw okupantowi, bo wtedy wiadomo, jaki los spotkałby wszystkich.
Mimo tych wszystkich trudności, strachu i niepewności życie toczyło się dalej, tyle tylko, że wolniej, smutniej i niepewnie. Mimo to i wówczas wierzono w szczęście i staropolskie powiedzenie „Jakoś to będzie”.
Kolejna część opowiadań Pana Zbigniewa Jureckiego już w następnym numerze Wiadomości Żmigrodzkich.

Tomek Nowik, AS

[PANEL PRAWY]