Porady językoznawcy

Ile właściwie słów jest w języku polskim?
Niestety nie można konkretnie i jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, na język polski bowiem składają się różne jego odmiany. Na podstawie różnych szacunków wynika, że odmiana, którą posługują się w zasadzie wszyscy Polacy, liczy od 6 tysięcy do 10 tysięcy wyrazów. Jednak w zależności od tego, jakie słowa uznamy za należące do polszczyzny, liczba ta może się nawet zwielokrotnić, wpływają na to - nota bene - olbrzymie możliwości słowotwórcze w naszym języku (m.in. zdrobnienia, zgrubienia), nieustannie napływające zapożyczenia z wielu języków świata (talent, komputer, e-mail, menedżer, itd.), czy duża liczba gwar (zawodowych, środowiskowych, ludowych, czy tajne języki) - twarz, gęba, facjata, buzia, przednia część głowy człowieka.

SzybkoschnÄ…cy czy szybko schnÄ…cy?
Wyrażenie to można zapisywać łącznie lub rozdzielnie, a więc: szybkoschnący lub szybko schnący. Zazwyczaj połączenia składające się z przysłówka i przymiotnika lub imiesłowu przymiotnikowego pisane są rozdzielnie (dziko rosnący, nowo wybudowany, blisko spokrewniony). Istnieje jednak pewna reguła, a mianowicie jeżeli cecha, nazywająca dane wyrażenie, nie ma charakteru okresowego, ale stały - wówczas składniki pisze się łącznie.
Reasumując, właściwość farby czy kleju można określić za pomocą przymiotnika szybkoschnący, wykazując cechę trwałą, do wskazania na doraźną cechę jakiegoś przedmiotu - posłużymy się zaś wyrażeniem, np. Pranie, szybko schnące w takim słońcu, po godzinie było już suche.

Sędzia i sędzina
Któż z nas w oficjalnej lub potocznej rozmowie nie musiał wypowiadać i odmieniać tych słów? W starannej polszczyźnie mianem sędziny określa się żonę sędziego, natomiast kobieta wykonująca zawód sędziego to (pani) sędzia. Odmiana tego słowa przez przypadki wygląda następująco: pani sędzia, tej pani sędzi, tę panią sędzię, tą panią sędzią, o tej pani sędzi, te dwie panie sędzie, tych dwóch pań sędzi, itd.. Potocznie określa się także nazwą sędzina kobietę-sędzię. Nie powinno się jednak tego robić w polszczyźnie starannej ani oficjalnej.

Ponaddwugodzinny
Ponaddwugodzinny to przymiotnik utworzony od wyrażenia przyimkowego - 'ponad i dwie godziny'. Analogiczna pisownia występuje w także w przymiotnikach przydrożny, nadmorski, podwodny , tak samo jak ponaddwugodzinny, powstały one od wyrażeń przyimkowych przy drodze, nad morzem, pod wodą. Wiadome jest więc to, że ponaddwugodzinny, a także np. ponadczasowy, ponadplanowo, ponadchmurowy, ponaddźwiękowy, ponadgodzinny, ponadtysiącletni, należy zapisywać łącznie. Cząstka ponad, występująca w wyrażeniu stanowiącym podstawę tych słów, jest przyimkiem.

(na podstawie: Rada Języka Polskiego PAN)
A.Krystaszek