archiwum - 18 - luty

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026

Żmigrodzka młodzież w słonecznej Hiszpanii!

Przedszkole "Zielona Dolina przystąpiło do kolejnego projektu edukacyjnego

Żmigrodzka młodzież w słonecznej Hiszpanii!

Przedszkole "Zielona Dolina przystąpiło do kolejnego projektu edukacyjnego

Mówiąc poprawnie

Szanowni Państwo, pokonaliśmy już wspólnie wiele językowych pułapek, dowiedzieliśmy się o poprawnych zasadach pisowni, o funkcjonowaniu języka angielskiego w polszczyźnie. Czas na poskromienie kolejnych pojęć!

Pomyślałam, że ciekawym może okazać się zestawienie utartych wyrażeń, które funkcjonują w języku potocznym, ale nie do końca wiadomo, co tak naprawdę oznaczają i skąd się wzięły (np. sceny dantejskie, bananowe dzieci). Z drugiej zaś strony słowa, które wyglądają bardzo podobnie, ale znaczą coś zupełnie innego (jak adaptować i adoptować). Po trzecie wyrazy, które zdecydowanie pozytywnie wpłyną na elokwencję (czym jest areopag, ksenofobia, perturbacje?). Dla lepszej przejrzystości opiszę poszczególne kategorie w kolejnych numerach „Widomości Żmigrodzkich”. Dzisiaj na tapet bierzemy pierwszą kategorię: utarte wyrażenia, czyli związki frazeologiczne.

Zanim jednak do nich przejdę, warto wspomnieć, dlaczego napisałam, że bierzemy to „na tapet”, a nie „na tapetę”, jak często błędnie myśli wiele osób. Czym jest zatem tapet, jeśli nie tapetą?

Tapet dawniej oznaczał stół przykryty zieloną tkaniną, przy którym odbywały się różne obrady. Brać coś na tapet - rozmawiać o czymś, dyskutować. Coś mogło znaleźć się na tapecie (miejscownik od słowa „tapet”). Być na (kim? czym?) tapecie. Jak łatwo można się domyślić, wszystko się nam pomieszało, stąd właśnie powstały takie cuda jak „brać na tapetę”. Zaszła tu pewnego rodzaju kontaminacja, o której pisałam już wcześniej. Dwa różne zjawiska skrzyżowały się ze sobą i powstały niepoprawne innowacje.

Jak używać tego wyrażenia na co dzień?

1) Co miesiąc biorę na tapet językoznawcze problemy i opisuję je w gazecie.

2) Polska znalazła się na tapecie Europy w związku z ostatnimi zmianami prawa.

Brać na tapet, nie na tapetę, to przede wszystkim. Bo cóż znaczyłaby tapeta? Nie ma to najmniejszego sensu i na próżno szukać tu jakiejkolwiek logiki.

Poniżej kilka związków frazeologicznych, których znaczenie nie do końca może być oczywiste:

Adwokat diabła - wyrażenie to ma kilka znaczeń. Po pierwsze jest to nazwa katolickiego rzecznika publicznego, który bierze udział w procesie kanonizacji bądź beatyfikacji i zgłasza zarzuty wobec kandydata, który ma być ogłoszony świętym. Dawniej był to ktoś, kto bronił sprawy niesłusznej, nieuczciwej. To też osoba, która atakując słuszną sprawę, próbuje lepiej rozeznać się w dyskutowanych kwestiach.

Bananowa młodzież (bananowcy) - nazwa zarezerwowana dla młodych ludzi z rodzin zamożnych; prowadzili oni bardzo swobodny styl życia, korzystali z pozycji materialnej i społecznej rodziców. Mogli pozwolić sobie na jedzenie bananów, co w latach 60. i 70. było luksusem.

Czeski błąd - najprościej mówiąc to literówka, ale taka, gdzie zamieniamy ze sobą dwie litery. Np. zamiast napisać „karp” napisałabym „kapr”. Profesjonalnie takie zjawisko określa się metatezą, czyli przestawką. Dlaczego czeski? Trudno to do końca wytłumaczyć, ale językoznawcy etymologii doszukują się w tym, że po zamianie liter miejscami, niektóre polskie słowa były bardzo zbliżone do języka czeskiego. A wszystko przez maszynopisy, na których literówka była czymś bardzo łatwym do popełnienia.

Dać komuś arbuza - można powiedzieć, że zamiennik arbuza dostał Jacek Soplica bohater Pana Tadeusza, któremu to, w ramach odmowy oświadczyn, zaserwowano czarną polewkę. Mówiąc bardziej współcześnie: dajemy komuś po prostu kosza. Skąd te wszystkie omówienia? A no stąd, że odrzucenie zalotów bywa dość kłopotliwą i drażliwą sytuacją. Niektórym łatwiej jest o tym mówić nie wprost.

Gruszki na wierzbie - wiemy, że będąc głodnymi, na wierzbie jedzenia raczej nie będziemy szukać. Jednak czy nie byłoby to piękne? Gruszki na wierzbie to coś, czego bardzo się pożąda, ale nie można tego uzyskać. Bardzo często mówi się tak o obietnicach, które już na pierwszy rzut oka mają status „oho, to z pewnością się nie uda”.

Jajko Kolumba - określenie prostego rozwiązania pozornie trudnego zagadnienia. Wersji tej historii jest bardzo wiele. Jedna, bezpośrednio związana z Kolumbem, mówi o tym, że goście na obiedzie zaczęli wytykać bohaterowi, że przepłynięcie przez ocean to najprostsza rzecz na świecie. Kolumb spytał, kto z nich potrafi postawić jajko w pionie. Kiedy nikomu się to nie udało, utłukł lekko skorupkę, na co nikt przed nim nie wpadł. Kolumb zapytał wtedy zgromadzonych, czy jest coś prostszego od tego, o czym przed chwilą mówili, że jest niemożliwe. Każdy potrafi coś zrobić, po tym, jak wskaże się mu sposób - miał powiedzieć Kolumb.

Kopnąć w kalendarz - oczywiście to nic innego jak umrzeć. Chciałam jednak zwrócić Państwa uwagę na temat tego, w jaki sposób możemy mówić o śmierci. Z jednej strony z uszanowaniem - „przenieść się na łono Abrahama”. Rzymianie mieli do niej zneutralizowany stosunek i mówili po prostu o „przyłączeniu się do większości”. Można też „odejść” i jest to eufemizm, czyli powiedzenie czegoś w łagodniejszy sposób. Poza prześmiewczym „kopaniem w kalendarz” spotkamy się też z „wąchaniem kwiatków od spodu”.
Kolejne przykłady już za miesiąc!

Aleksandra Klimkowska

[PANEL PRAWY]