Porady językoznawcy

Mleć
Mleć to czasownik, którego zastosowanie zyskuje na popularności szczególnie w okresie zbliżających się świąt Bożego Narodzenia, związany jest bowiem z aktywnymi przygotowaniami gastronomicznymi. Jednak częstotliwość jego użycia nie idzie w parze z poprawną odmianą, gdyż większość rodaków czyni w tej kwestii wiele błędów. 'Mleć' znaczy tyle, co 'rozdrabniać, kruszyć, kręcić'. Natomiast jego odmiana wygląda następująco: mielę, mielesz (nie mielisz), miele, miel, mełł; forma dokonana to zemleć, a odmiana: zmielę, zmielesz, zmiele, zmiel, zmełł. W zastosowaniu: kawę, zboże na mąkę, mięso - należy mleć! W języku potocznym można: mleć językiem, ozorem, mleć byle co, mleć w kółko, mleć w ustach (w zębach, przez zęby), mleć jakieś słowa, przekleństwa, mleć jedzenie w ustach. ODMIANA! Ja kawę mielę, ty - mielesz, on, ona, ono - miele, my - mielemy, wy - mielecie, oni, one - mielą. W czasie przeszłym natomiast wygląda to następująco: ja kawę (z)mełłem, ty - (z)mełłeś, on, ona, ono - (z)zmełł, (z)zmełła, (z)mełło, my - (z)mełliśmy, wy - (z)zmełliście, oni, one - (z)mełli, (z)mełły. W trybie rozkazującym poprawne są formy: miel!, zmiel!, proszę zemleć!.

Bynajmniej
Niestety używając tego wyrazu, bardzo duża część użytkowników języka polskiego nie zdaje sobie sprawy, że wprowadza on do wypowiedzi element negacji. Te kłopoty z jego użyciem spowodowane są istnieniem podobnych form pod względem brzmieniowym, konkretniej pomieszanie znaczeń, a co za tym idzie, błędne zastosowanie konstrukcji przynajmniej i bynajmniej. Oto poprawne użycie w zdaniach omawianych postaci: Musi pan powiedzieć przynajmniej parę zdań, inaczej nie zaliczy pan u mnie tego egzaminu. Ona chciałaby już założyć rodzinę, ale ja bynajmniej nie mam zamiaru się żenić.

Pryncypialny/ pryncypalny
Problem w użyciu tych wyrazów polega na tym, że coraz więcej osób utożsamia je ze sobą, a przecież nie są one nawet synonimami. Pryncypialny znaczy tyle, co 'zasadniczy, nieodstępujący od wyznaczonych zasad', pryncypialny natomiast to 'najważniejszy pod jakimś względem, naczelny, podstawowy, główny'.

Efektywny/ efektowny
W tym przypadku sytuacja wygląda podobnie, gdyż różnica w jednej literze decyduje o niepoprawnym do kontekstu zastosowaniu tych wyrazów. I tak oto efektywny znaczy 'skuteczny, sprawny, istotny, rzeczywisty' - efektywnie utrzymać wiedzę w pamięci, efektywnie wyjaśnić uczniom problematykę lektury; efektowny to 'zwracający na siebie uwagę (pięknem, oryginalnością, elegancją), robiący wrażenie, wzbudzający podziw, zachwyt - niezwykle efektowna aranżacja wnętrza, efektowne wejście tej damy na nasze przyjęcie.

AD