Porady językoznawcy
Nomen omen
WÅ›ród licznych bÅ‚Ä™dów jÄ™zykowych, które silnie zakorzeniÅ‚y siÄ™ ostatnio w sieci znajduje siÄ™ niepoprawne używanie tytuÅ‚owego zwrotu. Zdaje siÄ™, że ludzie po prostu mylÄ… go z "notabene", o tym zwrocie w dalszej części. BezmyÅ›lne i caÅ‚kowicie bezsensowne stosowanie „nomen omen” w znaczeniu "nawiasem mówiÄ…c", burzy sens wypowiedzi. "Nomen omen" znaczy bowiem "imiÄ™, które jest znakiem" i zwrotu tego używa siÄ™ wyÅ‚Ä…cznie w celu wskazania lub podkreÅ›lenia dodatkowego znaczenia danego sÅ‚owa. Możemy na przykÅ‚ad powiedzieć: „W pożarze zginÄ…Å‚ Andrzej, nomen omen, OgieÅ„”, „porażkÄ™ w wyborach parlamentarnych poniósÅ‚ Grzegorz, nomen omen, PrzegraÅ‚" - pokazujemy wówczas powiÄ…zanie nazwiska do osoby w jej aktualnej sytuacji. Albo: "trzecie miejsce w tabeli najlepszych strzelców ekstraklasy zajÄ…Å‚ - nomen omen - Trzeciak", czym zwracamy uwagÄ™ na zbieżność nazwiska piÅ‚karza z jego pozycjÄ… w tabeli. Inny przykÅ‚ad: "jedynÄ… miejscowoÅ›ciÄ… w tym regionie rzÄ…dzonÄ… przez PiS jest, nomen omen, Kaczy Dół", co można interpretować jako maÅ‚o subtelnÄ… aluzjÄ™ do nazwiska prezesa, lub też jako zÅ‚oÅ›liwÄ… sugestiÄ™, że "dół" w nazwie ma pewien zwiÄ…zek z efektami tego rzÄ…dzenia. Musi jedynie mieć jakieÅ› podwójne znaczenie w kontekÅ›cie naszej wypowiedzi - w innym wypadku użycie słów "nomen omen" po prostu nie ma sensu. (oprac.
www.cichyfragles.pl.)
Notabene
To wyrażenie Å‚aciÅ„skie upowszechniÅ‚o siÄ™ w naszym kraju już w latach 70. i znaczy tyle co „zauważ dobrze” - zwracamy tym sÅ‚owem szczególnÄ… uwagÄ™ na informacjÄ™, jakÄ… chcemy przekazać. „Wielokrotny mistrz FormuÅ‚y 1, Fernando Alonso, przegraÅ‚ wyÅ›cig, notabene z zawodnikiem, którym byÅ‚ na przegranej pozycji z powodu feralnego auta.” - sÅ‚owo notabene sÅ‚uży podkreÅ›leniu, że tak renomowany i Å›wietny zawodnik, dodatkowo niepokonany w danym sezonie, przegraÅ‚ nagle z kimÅ›, o kim byÅ‚o wiadomo, że ma zÅ‚e auto i sÅ‚abe umiejÄ™tnoÅ›ci. CzÄ™sto wyraz notabene jest stosowany w bÅ‚Ä™dnym znaczeniu „nawiasem mówiÄ…c” jednak ich funkcja w wypowiedzi jest skrajnie różna:
notabene służy do wyeksponowania informacji ważnej, a
nawiasem mówiąc - informacji mało istotnej, wtrąconej mimochodem.
Vice versa
Zwykle stosujemy ten zwrot w odpowiedzi na różnego rodzaju życzenia, np. „I
vice versa, kochana,
vice versa!”. A jednak po Å‚acinie
vice versa znaczy „odwrotnie”, nie zaÅ› „wzajemnie”, jak sÄ…dzi wiÄ™kszość użytkowników tego Å‚aciÅ„skiego zwrotu. Poprawnie zatem bÄ™dzie np. „Moja droga, zmiana spodni na spódnicÄ™ lub
vice versa nastÄ™puje w kilka sekund, wiÄ™c nigdy nie spóźniam siÄ™ do pracy” czy „Ten plakat widziaÅ‚em w dwóch wersjach, czarny kwiat na biaÅ‚ym tle i
vice versa.
A. Krystaszek