"Zapomniane cmentarze na terenie Gminy Żmigród"
„Dziedzictwo kulturowe odgrywa ważnÄ… rolÄ™ w budowaniu tożsamoÅ›ci i poczucia wartoÅ›ci mieszkaÅ„ców wsi. Åšwiadomość, że jest siÄ™ odpowiedzialnym dziedzicem dóbr kultury, wzbudza emocjonalny stosunek do swojej miejscowoÅ›ci, rodzi poczucie wspólnoty i gotowość do podejmowania nowych inicjatywna rzecz lokalnego rozwoju. WyÅ‚aniajÄ… siÄ™ liderzy gotowi takim inicjatywom przewodzić. Niezmiernie ważna w tym procesie jest rola samorzÄ…du lokalnego. Jego wrażliwość na problem ochrony dziedzictwa, niezbÄ™dna wiedza w tej dziedzinie, gotowość do wspomagania projektów na rzecz ochrony i wykorzystania lokalnych dóbr kultury, stwarzajÄ… dobrÄ… podstawÄ™ dla rozwoju. PrzykÅ‚adem troski spoÅ‚ecznoÅ›ci o lokalne dziedzictwo jest projekt ,,Zapomniane cmentarze...”. Celem tegoż projektu jest uporzÄ…dkowanie terenu zabytkowych poniemieckich cmentarzy znajdujÄ…cych siÄ™ w gminie Å»migród. Drugim celem projektu jest podniesienie Å›wiadomoÅ›ci i wiedzy dotyczÄ…cej lokalnego dziedzictwa, historii i kultury spoÅ‚ecznoÅ›ci wczeÅ›niej zamieszkujÄ…cej te tereny. Istotne jest też uÅ›wiadomienie mieszkaÅ„com korzyÅ›ci wynikajÄ…cych z pojednania polsko-niemieckiego i możliwoÅ›ci promocji wsi.
PotrzebowaliÅ›my wiele lat, by zrozumieć, iż nie jest to tylko „poniemiecki cmentarz”, lecz miejsce chrzeÅ›cijaÅ„skiego pochówku, nasze lokalne dziedzictwo, pomnik minionej kultury, pomnik o znaczeniu symbolicznym dla nas, obecnych mieszkaÅ„ców, jak też i byÅ‚ych mieszkaÅ„ców wsi. Na tym cmentarzach pochowanych jest kilka pokoleÅ„ mieszkaÅ„ców wsi - twórców jej przeszÅ‚oÅ›ci. Z wypracowanych przez nich w ciÄ…gu setek lat dóbr materialnych i duchowych korzystamy do dziÅ›. Na terenie gminy Å»migród znajduje siÄ™ siedem cmentarzy poniemieckich: Barkowo, Bychowo, Garbce, KorzeÅ„sko, Powidzko, RadziÄ…dz i Å»migród. ZaÅ‚ożono je w XIX stuleciu.
Ponieważ od 1945 roku przestaÅ‚y być użytkowane i pielÄ™gnowane, popadÅ‚y w zupeÅ‚nÄ… ruinÄ™. Należy jednak pamiÄ™tać, że sÄ… to obiekty o charakterze zabytkowym. Po 1945 r. ludność niemiecka zostaÅ‚a zmuszona do opuszczenia tych terenów, a cmentarze zamkniÄ™to. Przez dziesiÄ…tki lat byÅ‚y one dewastowane i plÄ…drowane przez wandali, zÅ‚odziei nagrobków oraz „poszukiwaczy skarbów”. Wiele z nich bezpowrotnie utracono poprzez caÅ‚kowitÄ… likwidacjÄ™, miÄ™dzy innymi tych najwiÄ™kszych w Miliczu, SuÅ‚owie i Å»migrodzie.”
Z podobnym pismem zwróciÅ‚am siÄ™ do Burmistrza Gminy Å»migród z uprzejmÄ… proÅ›bÄ… o wyrażenie zgody na uporzÄ…dkowanie cmentarzy poniemieckich poÅ‚ożonych na terenie Gminy Å»migród w ramach realizacji projektu ,,Zapomniane cmentarze na terenie Gminy Å»migród”. I takÄ… zgodÄ™ otrzymaÅ‚am. Jak wspomniaÅ‚am w powyższym piÅ›mie - celem projektu jest pobudzenie Å›rodowiska lokalnego, niezależnie od wieku i wyksztaÅ‚cenia, do dziaÅ‚ania, chÄ™ci poznawania lokalnego dziedzictwa, historii i kultury spoÅ‚ecznoÅ›ci. Wielka spoÅ‚eczna akcja pod patronatem Burmistrza Gminy Å»migród, zaangażowanie spoÅ‚eczeÅ„stwa przyniesie wymierne korzyÅ›ci na rzecz Dziedzictwa Kulturowego nie tylko na terenie naszej maÅ‚ej ojczyzny, ale i caÅ‚ego Dolnego ÅšlÄ…ska.
Małgorzata Matusiak
Pierwszym obiektem przewidzianym do podjÄ™cia prac w ramach projektu ,,Zapomniane cmentarze na terenie Gminy Å»migród” jest cmentarz w Barkowie. Tym samym w dniu 3 lipca 2014 r. wÅ‚aÅ›nie w Å›wietlicy w Barkowie, na zaproszenie Roberta Lewandowskiego, Burmistrza Gminy Å»migród, odbyÅ‚o siÄ™ robocze spotkanie dotyczÄ…ce projektu. Spotkanie miaÅ‚o charakter informacyjno-organizacyjny, a jego celem byÅ‚o wypracowanie kierunków dziaÅ‚aÅ„, jakie zostanÄ… podjÄ™te dla realizacji projektu. W spotkaniu uczestniczyli: ZdzisÅ‚aw Åšredniawski - zastÄ™pca burmistrza; Janusz Owczarek - soÅ‚tys; BogusÅ‚aw Mejor - czÅ‚onek rady soÅ‚eckiej; Patrycja Augustyniak-SeredyÅ„ska - radna gminy Å»migród; ks. Mariusz Grzesiowski - proboszcz parafii Å›w. Marcina w Barkowie; Roman SuseÅ‚ - przedsiÄ™biorca; Urszula PudÅ‚owska - nauczyciel w Gimnazjum im. Macieja Rataja w Å»migrodzie; PaweÅ‚ Becela - żmigrodzki historyk i germanista oraz MaÅ‚gorzata Matusiak, inicjator projektu, radna powiatu trzebnickiego, wicedyrektor DODN we WrocÅ‚awiu. Swoje wsparcie zadeklarowali również nieobecni: NadleÅ›nictwo Å»migród, Miejski ZakÅ‚ad Gospodarki Komunalnej, ZarzÄ…d Powiatowy Dróg i zaprzyjaźnieni przedsiÄ™biorcy (Marek Zalewski). Ustalono wstÄ™pny podziaÅ‚ zadaÅ„, a prace podzielono na dwa etapy:
1. Porządkowanie cmentarzy: usuwanie zbędnych drzew i krzewów,
wycięcie i wywiezienie chaszczy, kompletowanie, czyszczenie i ustawianie tablic i krzyży nagrobnych, wyznaczanie alei, sadzenie drzew i krzewów;
2. Instalacja dodatkowych elementów, a w tym m. in.: krzyże w centralnych miejscach cmentarzy, tablice informacyjne i tablica pamiątkowa przed wejściem do obiektu.
Podobne kroki planowane są do podjęcia również przy innych wymienionych poniemieckich cmentarzach w gminie. Jedynie w przypadku nekropolii przy ul. Sienkiewicza w Żmigrodzie, już przekształconej w park miejski (ta rola tego miejsca jest dobra i wystarcza w obecnym zakresie), sprawa wygląda nieco inaczej. Tu wystarczy w zasadzie jedynie usunąć śmieci, uporządkować teren przyległy do pamiątkowego kamienia, przy którym (lub na którym) należy umieścić tabliczkę informującą, że w tym miejscu był cmentarz ewangelicki (z jego datami istnienia), gdyż ta istniejąca nie mówi konkretnie o tym, co kiedyś tu było. Oddzielną rzeczą jest też sprawa zabytkowych grobów znajdujących się na żmigrodzkim cmentarzu parafialnym - są to obiekty, które bez wątpienia należy zachować, a również i one wymagają poważnych prac konserwatorskich.
W przyszłości, po wykonaniu planowanych prac, pozostanie nam dbać o te wszystkie nekropolie na bieżąco, aby były świadectwem, miejscami pamięci również i dla następnych pokoleń. Dlatego też podczas dyskusji podkreślono niezbędną rolę, jaką pełnić będzie zaangażowanie mieszkańców każdej z miejscowości w realizację projektu i fakt, że całość należy powiązać z akcją edukacyjną przeprowadzaną w szkołach w całej gminie Żmigród.
Przecież, jak wcześniej wspomniano, te opuszczone miejsca pochówku stanowią o historii wsi, miasta i mieszkańcach. Nieważne jakiej narodowości lub wyznania były pochowane tam osoby - ewangelicy czy katolicy (pamiętajmy też, iż w Żmigrodzie istniał także cmentarz żydowski) - byli to po prostu ludzie, a zmarłym należy się szacunek. Mamy jeszcze szansę o to zadbać...
Serdecznie zapraszamy i zachÄ™camy wszystkie chÄ™tne osoby, firmy i instytucje do współpracy w projekcie ,,Zapomniane cmentarze na terenie Gminy Å»migród”.
Paweł Becela