Bliżej natury (2)

Grzyb na grzybie

W Polsce występuje 7 gatunków podgrzybków. Jest to grupa jadalnych wielkoowocnikowych grzybów kapeluszowych o wysokich walorach kulinarnych. Najbardziej znane to podgrzybek brunatny i podgrzybek zajączek. Jednak nawet miłośnicy grzybobrań mieliby spore trudności w rozpoznaniu podgrzybka pasożytniczego.
Podgrzybek pasożytniczy jest bardzo rzadkim gatunkiem. Na obszarze naszego kraju opisano go jedynie z 40 stanowisk. Głównie występuje na południu Polski, w okolicach Sandomierza i Nysy. W zasadzie jest podobny do swoich kuzynów, ale w odróżnieniu od nich prowadzi pasożytniczy tryb życia. Ciekawostką jest fakt, że jego żywicielami są tęgoskór pospolity i brodawkowany, które także są grzybami. Na jednym okazie żywicielskim może wyrosnąć od jednego do ośmiu podgrzybków. Tęgoskóry pojawiają się dość licznie od sierpnia do września na obszarze widnych borów, a także lasów mieszanych: w przesiekach, na leśnych polanach i przy drogach. Na takich siedliskach należy też szukać podgrzybków pasożytniczych. Chociaż tęgoskóry są niejadalne, to rosnące na nich podgrzybki nadają się do konsumpcji. Pamiętajmy jednak, że gatunek ten objęto całkowitą ochroną i wpisano do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin i Grzybów (jest to lista gatunków zagrożonych wyginięciem). Tak więc z prawnego punktu widzenia nie wolno podgrzybków pasożytniczych zrywać, niszczyć, nabywać, przenosić i wywozić za granicę w stanie świeżym lub suszonym pod groźbą odpowiedzialności karnej.
Na całym terenie Doliny Baryczy, jak dotąd, udało mi się zlokalizować tego niezwykle rzadkiego grzyba tylko w lasach Leśnictwa Olsza podległego Nadleśnictwu Żmigród. Podgrzybek pasożytniczy jest tu przeze mnie obserwowany od kilkunastu lat na rozproszonych stanowiskach. Znacznie starsze źródła podają, że występował również w lasach niedaleko Bychowa. Danych tych z uwagi na brak precyzyjnego wskazania miejsca oraz znaczny upływ czasu nie udało mi się jednak potwierdzić.


Przestrojniki

Motyle, to bardzo liczna grupa owadów. Na całym świecie zoolodzy sklasyfikowali już 150 tysięcy gatunków, z czego w naszym kraju opisano prawie trzy tysiące. Jeśli przyjrzeć się skrzydłom dowolnego motyla pod lupą lub binokularem, to łatwo zauważyć, że pokrywa je wiele drobnych łusek, które decydują o barwie owada. Wszystkie motyle przechodzą przeobrażenie czyli na różnych etapach cyklu życiowego mają zupełnie odmienną postać. Najpierw z jaja wylęga się larwa zwana gąsienicą. Następnie zmienia się ona w poczwarkę, z której po pewnym czasie wyłania się uskrzydlona postać dojrzała (tak zwane imago). Cały ten proces może przebiegać kilka lat.
Znaczenie gospodarcze motyli dla czÅ‚owieka jest duże. Wiele gatunków przyczynia siÄ™ do zapylania roÅ›lin zielnych i drzew. Inne to szkodniki (ale tylko z ludzkiego punktu widzenia) upraw polowych, ogrodowych i leÅ›nych. OczywiÅ›cie groźne sÄ… wyÅ‚Ä…cznie gÄ…sienice, które majÄ… gryzÄ…cy aparat gÄ™bowy i pożywiajÄ… siÄ™ np. liśćmi. Natomiast osobniki uskrzydlone żyjÄ… najczęściej krótko i odżywiajÄ… siÄ™ nektarem wysysajÄ…c go za pomocÄ… „trÄ…bki”.
Prezentowane na fotografii motyle należą do gatunku zwanego przestrojnik trawnik. Są dość pospolite i nie podlegają ochronie. Występują na łąkach, ugorach, skrajach lasów. Ich gąsienice żerują nocą na różnych gatunkach traw, ale nie wyrządzają szkód. Postacie dorosłe można obserwować od lipca do września. Wierzch skrzydeł mają brunatnoszary, z dwoma lub trzema niedużymi oczkami na skrzydle przednim i pięcioma na tylnym. Brzegi skrzydeł są obwiedzione jaśniejszym, delikatnym paskiem. Podczas poszukiwania pokarmu, którym jest nektar, najchętniej wybierają kwiaty o barwie fioletowej. Po odbyciu godów i złożeniu jajeczek, niestety giną wraz z nadejściem pierwszych przymrozków.

Tekst i zdjęcia:
Cezary J. Tajer