Warto wiedzieć - Zachowek

Celem instytucji zachowku jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającemu ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Zgodnie z art. 991 kodeksu cywilnego "zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału.
Zatem osobom najbliższym spadkodawcy przysługuje roszczenie względem spadkobierców powołanych do dziedziczenia o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Obowiązek ten powstaje w chwili śmierci spadkodawcy i należy do długów spadkowych.
Do krÄ™gu osób uprawnionych do zachowku - w myÅ›l art. 991 § 1 - należą: zstÄ™pni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Do tej listy należy dopisać przysposobionego i jego zstÄ™pnych, których traktuje siÄ™ na równi ze zstÄ™pnymi spadkodawcy, oraz przysposabiajÄ…cego, który wchodzi w miejsce rodziców przysposobionego lub obok rodzica, jeżeli jest nim małżonek przysposabiajÄ…cego
Ustawodawca wskazał także w jakich wypadkach zachowek nie będzie przysługiwał i tak wyłączenia obejmują:
I osoby uznane za niegodne.
Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.
II osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub odrzuciły spadek przysługujący im z mocy ustawy.
Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim, umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Natomiast oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania,
III małżonek wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione,
IV osoby wydziedziczone przez spadkodawcÄ™
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej na jego rzecz przez spadkodawcę darowizny, bądź na skutek powołania do dziedziczenia, bądź w wyniku zapisu, treścią wierzytelności wynikającej z zachowku staje się roszczenie pieniężne. W razie różnicy pomiędzy wartością należnego mu zachowku a wartością przypadającej mu korzyści z tytułu darowizny, powołania do dziedziczenia lub zapisu, uprawniony może dochodzić roszczenia pieniężnego wyrównującego mu tę różnicę.
Wysokość zachowku zawsze określa się w oznaczonej kwocie pieniężnej, która zależy od: wartości całego spadku; wielkości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym; czy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy; czy uprawniony zstępny spadkodawcy jest osobą małoletnią. Sprawa o zachowek wymaga wytoczenia powództwa

Podstawa prawna:
ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm)

oprac. Anna Kilian
aplikant notarialny