Publiczna przestrzeń małego miasta- kobiety

Kobiety zasadniczo nie mają swojej przestrzeni publicznej w małym mieście. Nie znaczy to oczywiście, że istnieje formalny zakaz ich przebywania tam. Jak najbardziej mogą z niej korzystać i korzystają. Zdarza się nawet, że czynią to intensywniej od mężczyzn. Przemierzają ją kilkukrotnie w ciągu dnia, chociażby idąc do sklepu. Zatrzymują się i rozmawiają ze znajomymi. Przestrzeń publiczna nie jest jednak ich przestrzenią w pełnym tego słowa znaczeniu. Przejawem, manifestacją bycia symbolicznym posiadaczem przestrzeni publicznej jest bowiem w sposób oczywisty przybranie postawy siedzącej. Świadczy ona ewidentnie o prawie do miejsca. Do zajmowania takiej postawy kobiety nie są uprawnione, zakaz kulturowy obowiązuje tu w sposób jednoznaczny. Te, które go łamią, podlegają społecznemu napiętnowaniu.
Postawa siedząca- oznaka władztwa- przysługuje na zasadzie niepisanej umowy jedynie mężczyznom. Czy jesteśmy sobie w stanie wyobrazić grupkę kobiet okupującą ławkę w rynku, dyskutującą i raczącą się chyłkiem tanim winem?
Stąd cechą rozmów w miejscach publicznych, w których uczestniczą kobiety, jest prowadzenie ich na stojąco, co sugeruje nietrwały charakter zawłaszczania przestrzeni, a tym samym jedynie chwilowe przypisanie do niej.
Nie jest jednak tak, że w ogóle nie ma miejsc publicznych przypisanych kulturowo kobietom. Są nimi miejsca należące do najbliższego otoczenia domostwa: ławka przed domem, ganek, ogród. Tu kobiety maja pełne społeczne przyzwolenie do ich zajmowania. To są rewiry zarezerwowane dla nich zwyczajowo i chronione tradycją. Tu mogą przesiadywać całymi godzinami, rozmawiając ze sobą. Wpatrywać się bez końca w przechodniów, przejeżdżające samochody i cały codzienny potok zdarzeń.
Siła ludzkiego przekonania co do „naturalności”, oczywistości kulturowych wzorców zachowań ma jak najbardziej zastosowanie także w odniesieniu do ról społecznych wyznaczanych przez płeć, odgrywanych w publicznej przestrzeni małego miasta.

Dr Krzysztof Sztalt- adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego, socjolog kultury, historyk idei, były żmigrodzianin.

sztaltk
rasterek