Wyszperane w kronice naszego miasta... cz. 17

Do siedemnastej już części mojego cyklu artykułów wybrałem kilka faktów znalezionych w kronice. Poza tym krótko przedstawiłem stan miasta w 1827 roku. Dodałem również kilka informacji o żmigrodzkiej gminie żydowskiej. A na koniec - fakty z dziejów miasta w l. 1931-1932. Życzę przyjemnej lektury! Paweł Becela

W 1554 roku Wilhelm von Kurzbach został w Miliczu napadnięty i uprowadzony przez Polaków. Dzięki staraniom i pośrednictwu cesarza i stanów śląskich został on po pewnym czasie uwolniony. Wydarzenie to jednak spowodowało, że wraz ze swoją małżonką (z domu Maltzan) zamieszkał na solidnym zamku w Żmigrodzie.

W październiku 1812 roku przez Żmigród wiodła trasa, którą prowadzono rosyjskich jeńców Napoleona. 166 osób zamknięto na noc, 23. października w kościele katolickim.

W 1816 roku zburzono stojącą już od dłuższego czasu spustoszoną starą kaplicę przy Bramie Wrocławskiej. Materiały uzyskane z rozbiórki sprzedano i otrzymano kwotę 48 Talarów i 1 srebrnego grosza. Za te pieniądze postawiono w tym miejscu nowy krzyż.

27. czerwca 1821 roku zdarzyło się nieszczęście. Otóż podczas wypasu zdziczały pies wbiegł między bydło i zagryzł kilka sztuk, przez co powstały duże straty.

Także w 1821 roku, nieostrożny robotnik sezonowy Augusta i jego żona zostawili swoich synów samych zamkniętych w domu. Chłopcy w wieku 6 i 8 lat ulegli zaczadzeniu, a wszelka pomoc była już daremna.

W 1824 roku, w trzeci dzień Zielonych Świątek, miejscowe Bractwo Kurkowe zorganizowało wielki pochód, podczas którego, przed ratuszem uroczyście poświęcono ich nową flagę, w większości wykonaną przez panie, wraz z nową flagą cechu murarzy i cieśli.

W 1829 roku wydrukowano kronikÄ™ miasta w liczbie 200 egzemplarzy.

23. sierpnia 1831 roku miał miejsce ślub księcia Hermann Antona von Hatzfeldt z hrabiną von Reichenbach. Z tej okazji magistrat zorganizował uroczysty pochód w kierunku zamku i iluminował miasto.

W listopadzie 1831 roku wróciły do miasta oddziały wojskowe z polskiej granicy, gdyż zakończyła się polska wojna (Powstanie Listopadowe).

Obraz miasta w 1827 roku Administracja zajmowała się piętnastoma mostami i mostkami, z czego pięć było murowanych. Do publicznych budynków w mieście należały: murowany ratusz, murowany dom strażników, murowana remiza strażacka, stary drewniany browar, magazyn słodu, murowany Sąd Książęcy, murowany kościół katolicki i stojąca obok nowowybudowana szkoła, plebania, drewniany kościół ewangelicki, mieszkanie kaznodziei, nowowybodowana murowana szkoła ewangelicka, stary murowany szpital w okolicach dzisiejszej ul. Wrocławskiej i drewniany szpital dziecięcy przed Polską Bramą. Podsumowując: w Żmigrodzie znajdowały się wówczas 2 kościoły, 12 budynków użyteczności publicznej, 230 domów, 8 budynków fabrycznych i młynów oraz 300 stodół, stajni i budynków gospodarczych. W towarzystwie ubezpieczeń od ognia budynki ubezpieczone są na łączną kwotę 64840 Talarów. Do parafii katolickiej, oprócz miasta należało siedem wiosek. Z kolei gmina ewangelicka składała się z miasta i 36 wiosek. W mieście mieszkały 1993 osoby, z czego: 1037 ewangelików, 935 katolików i 21 Żydów. Od początku listopada odbywały się targi tygodniowe w piątki. Targi roczne (jarmarki) organizowane były trzykrotnie - na początku roku, na koniec maja i na św. Michała. Wtedy też miał miejsce targ bydła. Zdecydowanie przodującą gałęzią gospodarki jest uprawa ziemi. Do Żmigrodu przybywali też licznie robotnicy, którzy żyli wówczas jedynie z pensji tzw. dniówki i przez to osiągając później podeszły wiek stawali się ciężarem dla miejscowej kasy ubogich.

Żmigrodzka Gmina Żydowska W dobrach żmigrodzkich głównym ośrodkiem Żydów było miasteczko Prusice. Od końca XVIII wieku osiedlali się oni pod opieką panów stanowych. W Żmigrodzie aż do 1812 roku nie było żadnej gminy żydowskiej. Jedynie jedna rodzina dzierżawiła pański wyszynk wódki (za pozwoleniem). Pierwsza umowa została zawarta w 1724 roku z Hirschelem Lazarusem, któremu pozwolono mieszkać w Żmigrodzie i który musiał płacić dzierżawę w wysokości 500 talarów rocznie. Obszar wyszynku obejmował Prusice i Żmigród. Liczba żydowskich mieszczan rosła i z czasem utworzyła się gmina. Żydzi nie odegrali jednak w Żmigrodzie żadnej szczególnej roli. Byli szanowani i uważani za pokojowych sąsiadów. W 1822 roku założyli cmentarz, a w 1855 powstała ich własna szkoła. Początkowo żydowskie obrzędy kultowe odbywały się w prywatnym mieszkaniu, ale 29. sierpnia 1861 roku uroczyście poświęcono synagogę (szerzej w pierwszej części mojego cyklu artykułów). Budynek ten znajdował się przy ulicy Lipowej naprzeciwko sądu (dawny dom kultury). Na prawo obok synagogi był mały dom rabina Hamela. Synagoga ta została spalona w listopadzie 1938 roku podczas tzw. Nocy Kryształowej przez członków SA. Liczba Żydów w mieście przedstawiała się różnie: w 1800 - 9, w 1900 - 85, w 1910 - 38, 1933 - 28, a w 1937 - 19 osób. Jednym z przedstawicieli tutejszej gminy był m.in. doktor Alfred Wermuth - lekarz w szpitalu miejskim (obecnie przy ul. Willowej) i w szpitalu przy obecnej ul. Kolejowej (budynek stoi do dziś). Posiadał również własną praktykę lekarską, którą to prowadził od 1920 do 1939 roku, kiedy to wyjechał do Palestyny. Mieszkał w budynku przy dzisiejszym placu Wolności (stoi do dziś). Innym członkiem gminy był, zamieszkały przy dzisiejszej ulicy Wrocławskiej, Max Lewinger, zajmujący się sprzedażą węgla. Miał kilkoro dzieci: Moritz (inżynier), Lutz (handlarz tekstyliami), Heinz (przed wojną policjant w Ząbkowicach Śląskich, ale w czasach nazistowskich wydalony ze służby ze względu na pochodzenie) i Hanele (córka). Cała rodzina była zmuszona wyemigrować do Palestyny w końcu lat 30. XX wieku. Potomkowie tych dwóch familii żyją do dziś w Izraelu i USA. Nieznany jest los pozostałych rodzin: Öttinger (handlarz zboża), Kamel (kantor, czyli główny śpiewak w synagodze). Jedynie o rodzinie Hirschsteinów wiadomo, że wyemigrowała do Holandii.

Kilka faktów z życia miasta w l. 1931-1932 We wrześniu 1931 zamknięto dwie szkoły w Żmigrodzie ze względu na zwiększenie zachorowalności na dyfterię. Uczniowie zaczęli na nowo zajęcia po zakończeniu ferii jesiennych

W październiku 1931 przeprowadzono loty patrolowe nad Żmigrodem, gdyż w ciągu tego roku dwukrotnie zaobserwowano polskie myśliwce nad miastem.

Przeniesione w 1932 roku schronisko młodzieżowe uzyskało zdecydowanie lepsze warunki w nowych barakach przy drodze do Marzęcina.

Rok 1932 Miejska Kasa Oszczędności powitała z zyskiem w wysokości 12.000 RM (Reichsmarek).

Wraz z Nowym Rokiem (1932) obniżono cenę gazu o 2 Pfennigi za metr sześcienny.

Miejscowa drużyna tenisistów powtórzyła zeszłoroczny sukces i ponownie zdobyla puchar przechodni.

W dniach 4-5. czerwca 1932 roku żmigrodzkie Bractwo Kurkowe obchodziło jubileusz 200-lecia powstania. Z tej okazji zorganizowano ogólnokrajowe zawody strzeleckie.

Na podstawie:
1. "Chronik von der Stadt Trachenberg", O.L. Goedsche, tłum. Paweł Becela
2. Trachenberg. 700 Jahre deutsche Stadt 1253-1953, Springe/Deister, tłum. Jolanta Becela
3. Zbiory własne