warto wiedzieć - Umowny udział w spadku

W przypadku gdy spadkobiercy chcą szybko podzielić między sobą spadek, to porozumienie co do sposobu podziału spadku i zawarcie umowy o dział spadku jest najprostszą i najszybszą metodą jego podziału.
Jeżeli spadek dziedziczy kilku spadkobierców, każdy z nich w chwili otwarcia spadku nabywa określony ułamkowo udział spadkowy oraz odpowiednie udziały w przedmiotach należących do spadku a nie poszczególne przedmioty wchodzące do spadku. Dochodzi wówczas do powstania wspólności majątku spadkowego, która nie jest tożsama ze współwłasnością w częściach ułamkowych, gdyż jej przedmiotem jest spadek, a nie rzecz. Wspólnością objęte są wszystkie prawa majątkowe podlegające dziedziczeniu i istniejące w chwili otwarcia spadku.
Dział spadku może nastąpić na mocy umowy zawartej przez wszystkich współspadkobierców - umowny dział spadku. W braku uczestnictwa któregokolwiek ze współspadkobierców umowa jest nieważna, jednakże oświadczenia woli współspadkobierców nie muszą być złożone równocześnie. Umowa o dział spadku prowadzi do przeniesienia na poszczególnych spadkobierców praw majątkowych, objętych od chwili jej zawarcia wspólnością majątku spadkowego. W zakresie więc rzeczy należących do spadku jest uważana za umowę o przeniesienie własności.
Umowa o dział spadku może zasadniczo być zawarta w dowolnej formie. Od tej zasady zachodzi wyjątek; jeżeli do spadku należy nieruchomość, a umowa o dział spadku tę nieruchomość obejmuje, wówczas umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Formy tej wymaga cała umowa o dział spadku, a nie tylko te jej postanowienia, które dotyczą nieruchomości. Niezachowanie formy aktu notarialnego pociągnie za sobą nieważność całej umowy.
Umowny podział spadku może przebiegać na kilka sposobów:

poszczególne przedmioty są dzielone fizycznie i przyznane zostają poszczególnym spadkobiercom (podział następuje stosownie do wielkości udziałów każdej z dziedziczących osób);

następuje tzw. podział cywilny składnika majątkowego, w wyniku którego zostaje on sprzedany osobie trzeciej, a spadkobiercy dzielą między siebie uzyskaną z tego tytułu kwotę;

określone składniki majątkowe mogą być przyznane za zgodą pozostałych spadkobierców jednemu lub kilku z nich (zwykle pojawia się tu obowiązek spłaty na rzecz pozostałych osób).
Jeśli choć jeden ze spadkobierców sprzeciwi się któremuś z punktów umowy, dokonanie działu spadku w tym trybie jest wykluczone.
Umowa o dział spadku może być ograniczona do części spadku. Strony mogą zawrzeć oddzielną umowę o dział spadku obejmującą jedynie nieruchomości należące do spadku oraz umowę o dział pozostałego spadku, nie obejmującego w ogóle nieruchomości.
Jeżeli do spadku należy nieruchomość, należy przez to rozumieć nie tylko prawo własności nieruchomości, a także użytkowanie wieczyste lub własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu.
W umowie o dział spadku powinny być uregulowane wszelkie wzajemne stosunki prawne spadkobierców odnoszące się do majątku spadkowego ( np. zaliczenie darowizn na schedy spadkowe, ustalenia co do zapisów, rozliczenia związane z posiadaniem przedmiotów spadkowych, poczynionymi nakładami lub spłaconymi wcześniej długami.). O sposobie podziału majątku spadkowego decyduje wola stron.

Podstawa prawna:
ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm)

oprac. Anna Kilian

aplikant notarialny