Okiem socjologa

Socjologiczna wyobraźnia

( Pani Beacie Janik felieton ten poświęcam )

Socjologia jest nie tylko nauką. Jest stylem myślenia. W wielu określeniach, jakich używamy w mowie potocznej odnajdujemy pojęcia i terminy socjologiczne albo wręcz sposób uogólniania i obrazowania, na przykład typów ludzkich i ich zachowań czy opisów grup społecznych, właściwy socjologii. Język socjologii, używany często nieświadomie, pozwala nam ujmować świat współczesny lepiej, niż jakikolwiek inny. Znajduje tu również odbicie nowe odczucie społecznej natury człowieka. Coraz jaśniej i coraz świadomiej zdajemy sobie sprawę, że wiele z tego, co w charakterach ludzkich, w obyczajach jednostek, w indywidualnych reakcjach, skłonni bylibyśmy przypisywać unikalnym cechom psychicznym jest w istocie własnością zbiorową, produktem grupy społecznej, środowiska i czasu. Coraz częściej traktujemy własną osobę jako fenomen będący jednostkowym przykładem większego zjawiska. Oczywiście należy w tym rozumowaniu zachować rozsądek i umiar, człowiek jest konstruktem zbyt skomplikowanym by redukować go jedynie do produktu otoczenia społecznego, jednak wpływ socjalizacji i mass-mediów na jednostkowe zachowania jest ogromny.
SÄ…siadka z przeciwka, która ma zwyczaj wystawać godzinami na klatce schodowej, uważajÄ…c schody niejako za aneks do wÅ‚asnego mieszkania - zjawisko wskazujÄ…ce na wiejskie pochodzenie. Znajoma która, mimo dojrzaÅ‚ego już wieku, nosi barwne koszule i spodnie ogrodniczki twierdzi: „ Nie mam już 20 lat, aby ubierać siÄ™ na czarno”- asumpt do rozważaÅ„ nad kultem mÅ‚odoÅ›ci, dominujÄ…cym we współczesnej kulturze popularnej. To, co wielkie i ogólne odzwierciedla siÄ™ w tym co maÅ‚e. I na odwrót, maÅ‚e migawkowe spostrzeżenia, których dokonać może niemal każdy, sÄ… zamaskowanymi sygnaÅ‚ami ogólnych tendencji w kulturze. Socjologia nie jest wiÄ™c jedynie stylem myÅ›lenia o spoÅ‚eczeÅ„stwie, jest także stylem myÅ›lenia o sÄ…siedzie, o znajomym, o ulicy, o podwórku na którym bawiÄ… siÄ™ nasze dzieci.
ChciaÅ‚bym być teraz wÅ‚aÅ›ciwie zrozumiany. UwzglÄ™dniajÄ…c caÅ‚y dramatyzm i trud każdego pojedynczego ludzkiego życia, socjologiczna wyobraźnia pomaga nam uÅ›wiadomić sobie, że wszystkie nasze codzienne kÅ‚opoty, dolegliwoÅ›ci, stresy, niesnaski małżeÅ„skie, nawet straszne tragedie widziane z szerszej perspektywy tracÄ… nieco ze swojej przerażajÄ…cej wyjÄ…tkowoÅ›ci, a przez to, i ze swego dotkliwie osobistego charakteru. StajÄ… siÄ™ natomiast czymÅ› w rodzaju „ fragmentu wiÄ™kszej caÅ‚oÅ›ci ”, a taki punkt widzenia nadaje im nieco uspokojenia, wyciszenia, dystansu, pÅ‚ynÄ…cego nie tylko z socjologicznej wyobraźni, ale i z socjologicznej mÄ…droÅ›ci. GÅ‚owa do góry, życie pÅ‚ynie dalej.

Dr Krzysztof Sztalt
- adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego, socjolog kultury, historyk idei, były żmigrodzianin