Porady językoznawcy

Trudna odmiana liczebników:
- dziewiÄ…ty
To liczebnik porządkowy, który odpowiada liczbie 9, a odmienia się on jak przymiotnik.
- dziewięcioro
Ten z kolei jest liczebnikiem zbiorowym również odpowiadającym liczbie 9, a jego odmiana wygląda następująco: dziewięciorga, dziewięciorgu, dziewięcioro, dziewięciorgiem. Jak wiadomo język polski silnie różnicuje rodzaje gramatyczne, co stanowi także istotny aspekt odmiany liczebników. Jeżeli forma zbiorowa dziewięcioro pojawia się przy rzeczownikach (dziewięcioro ludzi, dziewięcioro niemowląt, dziewięcioro studentów), znaczy to, że jest mowa o grupie osób, w której są zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Odnosi się on zatem wyłącznie do towarzystwa mieszanego (osób obu płci). Niepoprawne jest więc sformułowanie o dziewięciorgu mężczyznach, należy powiedzieć o dziewięciu mężczyznach lub też o dziewięciorgu kobietach, zamiast po prostu o dziewięciu kobietach. Jeśli mamy do czynienia ze złożoną postacią liczebnika, wówczas wystarczy odmienić jedynie ostatni jego człon. Poprawna jest forma trzydzieścioro dziewięcioro, ale nie będzie błędem użycie postaci trzydzieści dziewięcioro.
- dziewięćdziesiąt
Liczebnik główny, który odpowiada liczbie 90. W mianowniku posiada on dwie formy: dziewięćdziesiąt i dziewięćdziesięciu, dalsza odmiana wygląda następująco: dziewięćdziesięciu, dziewięćdziesiąt, dziewięćdziesięciu, dziewięćdziesięciu lub dziewięćdziesięcioma. W codziennej komunikacji pojawia się bardzo wiele odpowiedników liczby bądź numeru 90, np. Jechał dziewięćdziesiątką (z prędkością 90 km/h), Moja babcia mieszka pod dziewięćdziesiątką (w mieszkaniu nr 90), Dziadek Tomka jest już po dziewięćdziesiątce (określenie wieku).
- dziewięćdziesięcioro
Jest to liczebnik, który określa zbiór dziewięćdziesięcioelementowy. Jego odmiana to: dziewięćdziesięciorga, dziewięćdziesięciorgu, dziewięćdziesięciorgiem. Odmiana rodzajów gramatycznych jest analogiczna do liczebnika dziewięcioro.

Na dworze czy na dworzu?
Dwór w znaczeniu 'przestrzeń poza domem' odmienia się tak samo jak dwór w znaczeniu 'dom mieszkalny': w obu wypadkach mówimy na dworze. Forma na dworzu jest dość rozpowszechniona, ale uchodzi za błąd i właśnie jako błąd jest traktowana w różnych słownikach. Dość powszechnie za to w gwarach występuje forma na dworzu. Na dworze jest charakterystyczne dla gwar śląskich, wielkopolskich, kaszubskich. Ale występuje też w środkowej i północnej Małopolsce, na Mazowszu, sporadycznie na Mazurach, jednakże w tych gwarach równoprawne jest też na dworzu.

Rodzynek czy rodzynka?
W liczbie pojedynczej może być ten rodzynek lub ta rodzynka, jednak ta reguła nie sprawdza się zawsze, a tylko wówczas, gdy w znaczeniu chodzi o suszone winogrona. Natomiast jedynego mężczyznę w towarzystwie samych kobiet lub nawet jedyną kobietę w towarzystwie samych mężczyzn, nazwiemy tylko rodzynkiem, nie rodzynką. Rodzynkiem można określić także jakąś atrakcyjną rzecz, która zdecydowanie wyróżnia się na tle innych, np. Najznakomitszym występem tegorocznego konkursu recytatorskiego, prawdziwym rodzynkiem, był w tym roku debiut Oli z VI b.

Na sali czy w sali, na auli czy w auli?
Zasadniczo mówimy w sali i tylko potocznie na sali. Aula stanowi rodzaj sali, a mówi się o niej językiem raczej oficjalnym niż potocznym. Wyrażenie na auli nie jest raczej polecane przez językoznawców.

AD