Żmigrodzianie mówią poprawnie

MiesiÄ…c temu mówiÅ‚am o pleonazmach. Zgodnie z obietnicÄ… tym razem skupiÄ™ siÄ™ na tautologiach i kontaminacjach. Generalnie rzecz biorÄ…c, wszystkie te trzy zjawiska możemy okreÅ›lić jako „masÅ‚o maÅ›lane”, ale uważam, że warto znać różnice miÄ™dzy nimi, ponieważ sÄ… one dość istotne.

Tautologia ma różne znaczenia, zależnie od tego, czy patrzymy na nie jako logicy, matematycy czy jÄ™zykoznawcy. I tak dla logika na przykÅ‚ad tautologiÄ… jest „wyrażenie, które jest prawdziwe na mocy swojej formy - budowy (dokÅ‚adniej: które jest prawdziwe w każdej niepustej dziedzinie; zdanie zawsze prawdziwe).” - Tak nam w skrócie mówi Wikipedia. Dla nas, czyli osób, które w tym momencie interesuje aspekt jÄ™zykowy, tautologia to użycie dwóch różnych wyrazów o tym samym znaczeniu. W odróżnieniu od pleonazmów, tautologia dotyczy zwiÄ…zków wyrazowych, które sÄ… w stosunku do siebie współrzÄ™dne. Kilka przykÅ‚adów? Jak zwykle!

Zjem budyń i jeszcze w dodatku kisiel.

Zjem tylko i wyłącznie budyń.

Ale jednak kisiel byłby lepszy.

Mam nadzieję, że pamiętają Państwo to, co mówiłam na początku: najpierw myślmy, potem mówmy. Po co dwa razy powtarzać to samo? W zupełności wystarczy użycie tylko jednego z wyróżnionych słów. Oba z nich znaczą przecież to samo. Takie uwypuklenie jest spotykane, naturalnie, ale częściej w literaturze i to w celu uwydatnienia ekspresji. Na co dzień przecież mówimy potocznie.

Kontaminacja także ma różne znaczenia, ale dla nas to - że tak pozwolę sobie kolokwialnie powiedzieć - pomieszanie z poplątaniem. Mamy cztery rodzaje tego zjawiska, ale na potrzeby artykułu omówię dwie z nich, te, które moim zdaniem są najbardziej rażące.

1. Frazeologiczna

w każdym bÄ…dź razie (zbicie w jedno powiedzenie zwrotów „w każdym razie” i „bÄ…dź co bÄ…dź”)

peÅ‚nić rolÄ™ (przeniesienie czasownika z frazeologizmu „peÅ‚nić funkcjÄ™” do „odgrywać rolÄ™”)

przykÅ‚adać do czegoÅ› wagÄ™ (przeniesienie czasownika z „przykÅ‚adać do czegoÅ› miarÄ™” do „przywiÄ…zywać do czegoÅ› wagÄ™”)

2. Morfologiczna (np. mówienie „przekonywujÄ…cy” zamiast poprawnego „przekonujÄ…cy” lub „przekonywajÄ…cy”)

Jak co miesiąc mam nadzieję, że i tym razem okazało się, że polski wcale nie jest takim trudnym językiem.

Aleksandra Klimkowska