Postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku, a akt poświadczenia dziedziczenia
warto wiedzieć...
Na podstawie obowiązujących dziś przepisów prawa nabycie spadku po zmarłej osobie można stwierdzić przed sądem właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego, w trakcie którego sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź przed dowolnym notariuszem, gdzie notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, w którym stwierdza, kto nabywa spadek i w jakich udziałach.
Wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, może skierować nawet tylko jeden ze spadkobierców ustawowych lub testamentowych a także osoby spoza tego kręgu (np. wierzyciel), natomiast przed notariuszem muszą stanąć wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Do wniosku należy przedłożyć odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego potencjalnych spadkobierców (odpis skrócony aktu urodzenia, odpis skrócony aktu małżeństwa), na podstawie których można ustalić pokrewieństwo ze zmarłym. Jeżeli spadkodawca pozostawił testament, to ten testament także należy dołączyć do wniosku, chyba że był on już wcześniej złożony w sądzie.
U notariusza poza w/w dokumentami trzeba także przedłożyć dokument potwierdzający nr PESEL zmarłej osoby oraz informację o nieruchomościach wchodzących w skład spadku. Aby doszło do podpisania aktu u notariusza nie może być sporów pomiędzy spadkobiercami w kwestii praw do spadku, a spadek musi być otwarty (chwila śmierci spadkodawcy) po 1 lipca 1984 roku.
W sytuacji gdy spadkodawca pozostawił testament, to notariusz, podobnie jak sąd w postępowaniu sądowym, otwiera go i ogłasza. Zgodnie z art.1026 kodeksu cywilnego, stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. W przypadku więc gdy od chwili śmierci spadkodawcy nie minęło sześć miesięcy, spadkobiercy muszą złożyć oświadczenia o przyjęciu spadku, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub o odrzuceniu spadku.
W toku postępowania sąd ustala krąg spadkobierców zmarłego, na jakiej zasadzie odbywa się dziedziczenie (ustawowo czy testamentowo) i w jakim udziale dziedziczą poszczególne osoby. Najczęściej sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym posiedzeniu chyba, że np. któryś z uczestników podważył testement, bądź w trakie postępowania okaże się, że spadkodawca miał innych spadkobierców nie wskazanych we wniosku. Postanowienie staje się prawomocne w sytuacji, gdy żadna ze stron nie wniesie w ustawowym terminie apelacji.
Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza, notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. W brzmieniu Art. 95c prawa o notariacie
„przystÄ™pujÄ…c do spisania protokoÅ‚u dziedziczenia notariusz poucza osoby biorÄ…ce udziaÅ‚ w spisywaniu protokoÅ‚u o obowiÄ…zku ujawnienia wszelkich okolicznoÅ›ci objÄ™tych treÅ›ciÄ… protokoÅ‚u oraz o odpowiedzialnoÅ›ci karnej za zÅ‚ożenie faÅ‚szywych oÅ›wiadczeÅ„. W protokole dziedziczenia zamieszcza siÄ™ w szczególnoÅ›ci:
1) zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu;
2) oświadczenia o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;
3) oświadczenia o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów;
4) oświadczenia, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia;
5) oświadczenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego;
6) oświadczenia, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą;
7) oświadczenia, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku lub zapisu windykacyjnego, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim;
8) wzmiankÄ™ o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialnoÅ›ci karnej za skÅ‚adanie faÅ‚szywych oÅ›wiadczeÅ„.”
Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny i przedmiotu zapisu. Notariusz niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia dokonuje jego wpisu do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia.
Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j).
Od chwili uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia biegnie 6-miesięczny termin na złożenie przez spadkobierców w urzędzie skarbowym zgłoszenia o nabyciu spadku. Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia, w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Podstawa prawna:
ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm);
ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 189, poz. 1158 z późn.zm).
oprac. Anna Kilian
aplikant notarialny